...............YELKEN NASIL ÇALIŞIR?

.........Günlük hayatta hepimiz yelkenlerin ilerlediğini ve uçakların uçtuğunu görürüz.Ama bunların nasıl çalıştığını pek araştırmamışızdır.İşte şimdi o müthiş gibi görünen ama aslında göremediğimiz kuvvetlerin yaptığı etkileri inceleyeceğiz.

..........Yelken hafif torlu bir yapıya sahiptir.Tor hafif bombeli yani tam düz değil anlamındadır.Bunun sonucunda yelken üzerinde hava basınç farkı oluşur ve yelkeni ileri doğru çeker.

Yandaki şekilde de açıkça yelkendeki tor görülmektedir.İşte bu tor sayesinde yelkende hava basınç farkları oluşur. Bunu anlatabilmek için Bernoulli Teoremini bilmek gerekir.

...........Bernoulli teoremine göre akışkanların hızı artıkça basıncı azalır.Peki bunun yelkenle ne alaksı var?

Şimdi de yelkene yukarıdan kuş bakışı bakalım.Yelkene gelen hava molekülleri yelkene vurduğu zaman iki kısıma ayrılır.Bir kısmı rüzgar üstünden(Rüzgarın geldiği taraf),diğer bir kısmı rüzgar altından geçer.Yelkenin rüzgar altı kısmında hava moleküllerinin gideceği yol,rüzgar üstünden daha fazladır.Bu moleküllerin yelkenden aynı anda çıkmaları gerektiğine göre rüzgar altı taraftaki moleküller daha hızlı gitmek zorundadırlar.Şİmdi devreye Bernoulli Teoremi giriyor.Teoreme göre hız arttığı zaman hava basıncı düşerdi,dolayısıyla yelkenin rüzgar altında bir alçak basınç alanı oluşur.Buna nazaran rüzgar üstü tarafta hava moleküllerinin büyük bir kısmı yelkene değmeden düz bir çizgi halinde yelkenden çıkarlar.Yani daha kısa yol giderler.Hızlarını artmaz ve rüzgar üstü taraf yüksek basınç alanı oluşur.

........Havanın hareketinin yüksek basınçtan alçak basınca doğru olduğunu öğrenmiştik.Dolayısıyla yelkende dışarı doğru yani rüzgar altına doğru bir kuvvet oluşur.Bu kuvvet gelen rüzgara diktir.

Yandaki şekilde de yelkeni ileri doğru iten kuvvet görülmektedir.

..........Yelkenlerde tor arttırıldıkça güç de artacaktır.Tor verilmiş bir yelkenle hafif havada daha hızlı ve dalgalı denizde gidilebilmesi sağlanır.Ama rüzgar şiddeti artıkça tekne daha çok bayılacaktır ve bunu engellemek için yelkendeki tor azaltılır ve yelken düz hale getirilir.Yani yelkenciler hava durumuna göre denizde bu torla oynarlar.Hatta trim ayarlarıyla bu toru yelkenin önüne veya arkasına doğru kaydırabilirler.

..........Şimdi yelkenimizdeki toru kendimiz hesaplayalım ve ona tor verelim.

Şekildeki formülle yelkenimizdeki toru kendimiz ayarlayabilir ve buna bağlı olarak istediğimiz trimi yapabiliriz.Dikkat edilmesi gereken nokta,A uzaklığı yelkenle bumba arasındaki uzaklığın en fazla olduğu noktanın mesafesidir.

.......**Örneğin yelken boyu( B ) 3 metre olsun ve yelken derinliği(toru A ) 30 santimetre olsun.Formülden yüzde hesabı yaparsak tor %10 çıkar peki bu tor ne zaman kullanılmalıdır?

......................YELKENDE TOR NASIL YAPILMALI?

..........Tor ayarını hafif hava,dalgalı hava ve sert hava diye üç gruba ayırabiliriz.Hafif ve dalgalı havada yelkeni torlu kullanmak daha iyidir.Ama sert havada torlu kullanmak tekneyi bayıltacağı için ve dengeyi bozacağı için tor biraz daha azaltılır.

***Püf Nokta: Sert havada yelkeni %10 torlu kullanmak uygundur.Fakat hafif havada yelkende daha fazla basınç farkı yaratmak için %18 e kadar tor arttırılabilir.Sonuç olarak genelde yelkenlere %10 ile %18 arası tor verilir.

.......................TORUN YERİNİN BULUNMASI

Torun yerini bu formülü kullanarak bulabilir.Önde veya arkada olduğu rahatça bulunabilir.

......................YELKENDEKİ TÜYLER NEDİR?

......... Bütün bunları öğrendikten sonra,rüzgarın yelken üzerindeki etkisini görebilmek için yelkene tüyler takılır.Bu tüyler sayesinde yelkendeki hava akışı görülerek ona göre yelkenli tekneye yön verilir.

Yandaki yelkende kırmızı (iskele-sol) ve yeşil (sancak-sağ) olmak üzere rüzgar altı ve rüzgar üstüne tüyler takılmıştır.Bu tüyler sayesinde yelkendeki hava hareketi görülebilir.

.........Tüylerin çalışması anlatılacak olursa eğer rüzgar altı tüy (burada yeşil) aşağıya doğru düşerse,dümen tüy tekneye paralel olana kadar hafifçe itilir.Eğer yelkenimiz yapraklamaya başladığı zaman dümen yapraklama sona erinceye kadar çekilir ve tekne açar.Açma ve çekme kavramlarını birazdan açıklayacağız.Ama eger rüzgar üstü tüy taklalar atmaya başlarsa dümen yine hafifçe paralel olana kadar itilir.Bunun anlamı daha orsalayabileceğimiz alan var demektir.Orsalamak rüzgara yaklaşmak anlamındadır.

.....................TÜYLER NEREYE TAKILIR?

...........Bu soru da çok merak edilen bir durumdur.Yapılan hesaplara göre tüyler en iyi yelkenin üçte biri mesafesine takıldığı zaman çalışır.

Şekilde görüldüğü gibi tüyler belli bir mesafenin üçte biri mesafeye takılmalıdır.

.......Hava akımı yelkene önden girdiği için,giren hava akımını erken anlayabilmek için genelde tüyleri yelkenin ön yakasında görürüz. Dolayısıyla tüyleri buraya takarız.

......Ayrıca hafif havalarda yelkenin arka yakasına takılan tüylerle yelkene giren havanın yelkenin arkasından düzenli çıkıp,çıkmadığını anlarız.Yine tekneye paralel uçma kuralı burda da geçerlidir.

...................AÇMA ve ÇEKME NE DEMEKTİR?

.........Daha önce de dediğimiz gibi rüzgar devamlı hareket halindedir ve bu hareketi sırasında az veya çok dönüşler yapar.İşte bu dönüşleri hesaplamazsak rotamızı bozarız ve yol kaybederiz.Açma veya çekmeyi kerteriz alarak anlayabiliriz.Kerteriz almak demek rotamızı belirledikten sonra rotamızın hizasındaki sabit her hangi bir nesneyi akılda tutmak demektir.Fakat vapur,gemi veya bulut gibi hareket halindeki nesneleri kerteriz almak hesaplarımızı yanıltır ve bizi gülünç duruma düşürür.

..........Fakat açık denizde yani uçsuz buçaksız manzarada kerteriz alacak yerimiz yoktur.Dolayısıyla PUSULA ve bir denizci haritası kullanmak zorunda kalırız.Haritada yaptığımız hesapları pusulada kullanarak yönümüzü tayin ederiz.Bu konu ileride detaylı anlatılacaktır.

.........Açma demek eğer rotamız rüzgar altına doğru kayıyorsa açıyoruz demektir.Tam tersi rüzgara doğru yaklaşıyorsak çekiyoruz demektir.Şimdi bunları şekilde gösterelim.

Şekilde açıklarsak.Şu anki sabit esen rüzgara göre gidicegimiz rotamız A noktası.Dolayısıyla kerterizi A olarak belirleriz fakat rüzgar dirise edipte bizi C noktasına doğru götürmeye başlarsa,rüzgara doğru yaklaştığımız için buna ÇEKEN deriz.Fakat eğer rüzgar diğer tarafa döner ve biz rotamızı B noktasına çevirmek zorunda kalırsak rüzgarın geliş yönünden uzaklaşmış oluruz ve buna AÇAN deriz.Hangisinin daha faydalı olduğu gibi bir sorunun cevabı tabiki o anki durumumuza bağlıdır.Yarışçılar için açan ve çekeni görmek ve ona göre rota çizmek vazgeçilmez bir unsurdur.Dolayısıyla orsa seyirinde açan ve çekeni iyi hesaplar ve şansımızda el verirse(rüzgar açısından)yarışı önde götürebiliriz.

Deniz Giray 0535 288 66 08

................................ bilgi@yelkenokulu.com

.....................................................................................................................................................................Geri